Bugün verdiğiniz bazı tepkiler, aslında bugüne ait olmayabilir. İlişkilerde kırılgan hissetmeniz, sürekli tetikte olmanız, hata yapınca içinize çöken yoğun utanç ya da bir türlü dinmeyen kaygı… Bazen bunların kökü, çocuklukta yaşanan ama adı konmamış duygusal yaralara uzanır. Çocukluk travmaları yetişkinlikte sessizce yaşamınızı etkileyebilir.
Bazen bugün canınızı yakan şey, sadece bugün değildir
Hayatınızda tekrar eden bazı duygular olabilir.
Birinin ses tonu değiştiğinde içinizin daralması…
Küçük bir eleştiride saatlerce kendinizi suçlamanız…
Sevdiğiniz birinin mesafe koyduğunu hissettiğiniz anda paniğe kapılmanız…
Hata yaptığınızda sadece üzülmeyip, sanki değersiz biriymişsiniz gibi hissetmeniz…
Belki de siz de zaman zaman şunu düşünüyorsunuz:
“Ben neden bu kadar etkileniyorum?”
“Normal bir şey gibi görünen durumlar beni neden bu kadar sarsıyor?”
“Niye sürekli tetikteyim?”
Bu soruların cevabı her zaman bugünün içinde olmayabilir.
Bazen bugünkü hayatınızı yöneten şey, yıllar önce öğrendiğiniz bir hayatta kalma biçimidir.
Geçmiş bazen geçmez.
Sadece sessizleşir.
Çocukluk travması her zaman büyük bir olay gibi görünmez
“Travma” denince çoğu kişinin aklına çok ağır, sarsıcı, açıkça zarar verici yaşantılar gelir. Elbette fiziksel şiddet, cinsel istismar, ağır ihmal, yoğun aile içi çatışma gibi durumlar travmatik olabilir. Ama çocukluk travmaları bundan ibaret değildir.
Bazen bir çocuğun ruhunda iz bırakan şey;
sık sık eleştirilmek,
duygularının küçümsenmesi,
ancak başarılı olduğunda değerli hissettirilmesi,
evde ne zaman ne olacağı belli olmayan bir atmosferde büyümek,
ebeveynin öfkesini, kırgınlığını ya da yükünü taşımak zorunda kalmaktır.
Bir çocuk için güven duygusu çok temeldir.
Sevilmenin, görülmenin, sakinleştirilmenin, kabul edilmenin düzenli biçimde yaşanması gerekir.
Bunlar olmadığında çocuk bunu yetişkin gibi yorumlamaz.
“Annem babam zor zamanlardan geçiyor” diye düşünmez.
Daha çok şunu hisseder:
“Demek ki dikkatli olmalıyım.”
“Demek ki sorun bende olabilir.”
“Demek ki hata yaparsam ilişki bozulur.”
İşte bu duygusal öğrenmeler, yetişkinlikte de devam edebilir.
Zihin ve beden, eski alarmları bugüne taşıyabilir
Çocuklukta yaşanan zorlayıcı deneyimler sadece anı olarak kalmaz. Zihin ve beden bunları birer “uyarı sistemi” gibi kaydedebilir. Sonra benzer bir durum olduğunda alarm yeniden çalışır.
Bugün birinin sizi eleştirmesi, çocukken yaşadığınız değersizlik duygusunu harekete geçirebilir.
Birinin uzaklaşması, eskiden hissettiğiniz terk edilme korkusunu canlandırabilir.
Belirsizlik, çocukluğunuzdaki güvensizlik hissini yeniden uyandırabilir.
O an yaşadığınız tepki bazen size bile fazla gelir. Çünkü sadece bugünkü olayla temas etmiyorsunuzdur. Aynı anda eski bir duygusal yük de devrededir.
Burada çok önemli bir noktayı fark etmek gerekir:
Aklınızdan geçen her şey gerçek değildir.
“Kesin beni istemiyor.”
“Ben zaten yetersizim.”
“Yine kötü bir şey olacak.”
“Beni eleştirdiyse demek ki başarısızım.”
Bu düşünceler çok güçlü hissedilebilir. Ama güçlü hissettiren her düşünce doğru değildir. Yine de beden bazen bunu gerçek bir tehlike gibi yaşar. Kalp hızlanır, mide sıkışır, kaslar gerilir, zihin aynı cümleleri tekrar tekrar üretir.
Ve çoğu zaman kişi bu alarmı susturmaya çalıştıkça daha çok yorulur.
Günlük hayatta kendini nasıl gösterir?
Çocukluk travmalarının yetişkinlikte etkisi her zaman açık şekilde anlaşılmaz. Çoğu zaman daha tanıdık, daha gündelik, daha “kişilik özelliği” gibi görünen biçimlerde ortaya çıkar.
Belki ilişkilerde hep fazla fedakâr oluyorsunuzdur.
Karşınızdaki sizi bırakmasın diye kendi ihtiyaçlarınızı erteliyorsunuzdur.
Belki “hayır” demek size çok zor geliyordur.
Sınır koyduğunuzda suçlu hissediyorsunuzdur.
Belki bir mesaj geç geldiğinde zihniniz hemen kötü senaryolar üretmeye başlıyordur.
Belki biri size kırıldığında bunu telafi etmek için aşırı çabalıyorsunuzdur.
Belki iş hayatında başarılı olsanız bile içinizde bir rahatlık oluşmuyordur.
Bir işi iyi yapmanız sizi mutlu etmekten çok, kısa süreliğine sakinleştiriyordur.
Belki de tam tersine, görünür olmaktan kaçıyorsunuzdur.
Yeni bir adım atmıyor, hata yapma ihtimali olan yerlerden geri duruyorsunuzdur.
Dışarıdan bakıldığında “çekingenlik” gibi duran şey, içeride eski bir kırılmanın koruma biçimi olabilir.
Bazen bedensel belirtiler de eşlik eder:
uyku sorunları, mide sıkışması, çarpıntı, huzursuzluk, sürekli diken üstünde hissetme, kolay irkilme, derin nefes alamama…
Beden bazen zihinden önce konuşur.
Neden bir türlü bitmiyor gibi hissedilir?
Çünkü bu süreç çoğu zaman bir kısır döngüyle sürer.
Önce bir durum olur.
Bir bakış, bir eleştiri, bir uzaklaşma, bir belirsizlik, bir hata ihtimali…
Sonra eski alarm devreye girer.
Zihin hızlanır.
Beden gerilir.
İçeride tanıdık bir korku yükselir.
Ardından kişi rahatlamak için bazı şeyler yapar:
fazla düşünür,
sürekli analiz eder,
güvence arar,
kaçınır,
kendini suçlar,
her şeyi kontrol etmeye çalışır.
Kısa vadede bunlar iyi geliyor gibi olabilir.
Ama uzun vadede zihne şu mesajı verir:
“Demek ki gerçekten tehlike vardı.”
İşte bu yüzden bazı duygular tekrar tekrar gelir.
Ne kadar kontrol etmeye çalışırsanız, bazen o kadar büyür.
Ne kadar kesin emin olmaya uğraşırsanız, zihin o kadar yeni soru üretir.
Bu sizin güçsüz olduğunuz anlamına gelmez.
Sadece sisteminizin uzun süredir alarmda çalıştığını gösterir.
Neden sadece mantık yetmez?
Belki siz de kendinize defalarca şunu söylediniz:
“Artık büyüdüm.”
“Bu kadar etkilenmemeliyim.”
“Geçmiş geçti.”
“Bu kadar düşünmenin anlamı yok.”
Bunları bilmek elbette önemlidir. Ama çoğu zaman yeterli olmaz. Çünkü çocukluk travmaları yalnızca düşünce düzeyinde kalmaz. Bedene, ilişki kurma biçimine, tehdit algısına, kendilik değerine de yerleşir.
Bir yanınız mantıklı olabilir.
Ama başka bir yanınız hâlâ tetikte olabilir.
Bu yüzden kendinize kızmak, “neden hâlâ böyleyim?” diye yüklenmek çoğu zaman iyileştirmez. Tam tersine, içerideki yarayı biraz daha derinleştirebilir.
Bazen çözüm, düşüncelerle savaşmak değildir.
Onları fark edip, her birine inanmak zorunda olmadığınızı öğrenmektir.
Bazen çözüm, hissettiğiniz şeyi hemen yok etmeye çalışmak değildir.
Onunla daha güvenli bir ilişki kurmaktır.
İyileşme nasıl başlar?
İyileşme çoğu zaman çok güçlü ama sade bir farkındalıkla başlar:
“Demek ki ben bozuk değilim. Demek ki zamanında öğrendiğim bir korunma biçimini bugün hâlâ sürdürüyorum.”
Bu cümle birçok şey değiştirir.
Çünkü o zaman kendinize başka bir yerden bakmaya başlarsınız.
Utançla değil, anlayışla.
Yargıyla değil, merakla.
Zorlamayla değil, yavaşlıkla.
İyileşmek, geçmişte olanları inkâr etmek değildir.
Onların bugün hayatınızı sessizce yönetmesini fark etmektir.
Bu süreçte kişi yavaş yavaş şunları öğrenebilir:
Her düşünce gerçek değildir.
Her alarm tehlike anlamına gelmez.
Her yakınlık terk edilmekle bitmez.
Her hata değersizlik kanıtı değildir.
Her güçlü duygu kaçılması gereken bir şey olmak zorunda değildir.
İyileşme bazen çok gösterişli olmaz.
Ama çok derin olur.
Bir gün fark edersiniz:
Eskiden sizi dağıtan şey şimdi sadece canınızı sıkıyor.
Eskiden sustuğunuz yerde şimdi sınır koyabiliyorsunuz.
Eskiden içinizi kaplayan utanç yerine şimdi kendinize biraz daha yumuşak davranabiliyorsunuz.
Ve bu küçümsenecek bir şey değildir.
Bu, ruhsal olarak güçlenmektir.
Destek almak neden önemlidir?
Bazı yaralar tek başına fark edilir, ama tek başına kolayca çözülmez. Çünkü insan en çok ilişkiler içinde yaralanır; çoğu zaman yine güvenli bir ilişki içinde iyileşir.
Eğer siz de hayatınızda tekrar eden ilişki sorunları, yoğun kaygı, değersizlik hissi, aşırı tetikte olma, kontrol etme ihtiyacı, sınır koyamama ya da açıklamakta zorlandığınız duygusal dalgalanmalar yaşıyorsanız, bunun altında çocukluk travmalarının etkisi olabilir.
Bu, geçmişe saplanıp kaldığınız anlamına gelmez.
Bu, sisteminizin hâlâ sizi korumaya çalıştığını gösterir.
Ama artık aynı yükü taşımak zorunda olmayabilirsiniz.
Bir psikiyatri uzmanı ya da travma alanında çalışan bir ruh sağlığı profesyonelinden destek almak, yaşadıklarınızı anlamlandırmanız ve bu döngüleri dönüştürmeniz için çok kıymetli bir adım olabilir.
Bazen insanın en çok ihtiyaç duyduğu şey, sonunda kendine şu cümleyi söyleyebilmektir:
“Bana olanların etkisi varmış. Ama bu, hayatımın hep böyle devam edeceği anlamına gelmiyor.”
İyileşme mümkündür.
Hem de sandığınızdan daha sessiz, daha derin ve daha gerçek bir şekilde.